Merkez · Zaman çizelgesi
Yapay zekânın tarihi: 1943'ten bugüne
İlk yapay nörondan Turing Testi'ne, yapay zekâ kışlarından AlphaGo'ya, Transformer'dan ChatGPT ve bugünün akıl yürüten modellerine: 37 kilometre taşında yapay zekânın hikâyesi.
- Araştırma
- Ürün
- Şirket
- Düzenleme
- Donanım
- Ödül
- Dönem
- 1940'ler
-
· Araştırma
İlk yapay nöron modeli
Warren McCulloch ve Walter Pitts, beyindeki nöronları basit mantık birimleriyle modelleyen makaleyi yayımladı; yapay sinir ağlarının kavramsal başlangıcı kabul edilir.
- 1950'ler
-
· Araştırma
Turing: “Makineler düşünebilir mi?”
Alan Turing, “Computing Machinery and Intelligence” makalesinde bugün Turing Testi olarak bilinen taklit oyununu önerdi.
Ayrıntı → -
· Araştırma
Dartmouth çalıştayı: “yapay zekâ” adını alıyor
John McCarthy, Marvin Minsky, Claude Shannon ve Nathaniel Rochester'ın düzenlediği çalıştay, alanın kuruluşu kabul edilir; “artificial intelligence” terimi bu çalıştayın önerisinde kullanıldı.
-
· Araştırma
Perceptron
Frank Rosenblatt, verilerden öğrenebilen ilk yapay sinir ağı modellerinden Perceptron'u tanıttı.
- 1960'ler
-
· Ürün
ELIZA: ilk sohbet botlarından biri
Joseph Weizenbaum'un MIT'de geliştirdiği ELIZA, bir terapisti taklit eden basit kalıplarla kullanıcılarda “anlaşıldığı” hissi uyandırdı.
- 1970'ler
-
· Dönem
Birinci yapay zekâ kışı
Abartılı beklentilerin karşılanamaması üzerine finansman ve ilgi belirgin biçimde azaldı.
- 1980'ler
-
· Araştırma
Geri yayılım (backpropagation) yaygınlaşıyor
David Rumelhart, Geoffrey Hinton ve Ronald Williams'ın makalesi, çok katmanlı sinir ağlarının eğitiminde geri yayılım yöntemini yaygınlaştırdı.
-
· Dönem
İkinci yapay zekâ kışı
Uzman sistemlerin pazarı daraldı; alan yeniden finansman sıkıntısına girdi.
- 1990'ler
-
· Ürün
Deep Blue, Kasparov'u yendi
IBM'in Deep Blue bilgisayarı, satranç dünya şampiyonu Garry Kasparov'u altı oyunluk maçta yendi.
-
· Araştırma
LeNet ve evrişimli sinir ağları
Yann LeCun ve ekibinin el yazısı rakam tanıyan evrişimli sinir ağı çalışmaları, görüntü tanımada derin öğrenmenin temelini attı.
- 2000'ler
-
· Araştırma
ImageNet veri seti
Fei-Fei Li öncülüğünde hazırlanan milyonlarca etiketli görselden oluşan ImageNet, derin öğrenme devriminin yakıtı oldu.
- 2010'ler
-
· Ürün
Watson ve Siri
IBM Watson, Jeopardy! yarışmasında insan şampiyonları yendi; aynı yıl Apple, Siri'yi iPhone 4S ile tanıttı.
-
· Araştırma
AlexNet ile derin öğrenme patlaması
Alex Krizhevsky, Ilya Sutskever ve Geoffrey Hinton'ın AlexNet modeli, ImageNet yarışmasında hata oranını çarpıcı biçimde düşürerek derin öğrenme çağını başlattı.
-
· Şirket
GAN'lar ve DeepMind'ın satın alınması
Ian Goodfellow ve arkadaşları üretken çekişmeli ağları (GAN) tanıttı; Google, Londra merkezli DeepMind'ı satın aldı.
Ayrıntı → -
· Şirket
OpenAI kuruldu
OpenAI, kâr amacı gütmeyen bir araştırma laboratuvarı olarak kuruldu.
Ayrıntı → -
· Ürün
AlphaGo, Lee Sedol'u yendi
DeepMind'ın AlphaGo programı, Go ustası Lee Sedol'u 4-1 yendi; Go'nun makineler için on yıllarca uzak olduğu düşünülüyordu.
-
· Araştırma
Transformer mimarisi
Google araştırmacılarının “Attention Is All You Need” makalesi, bugünkü büyük dil modellerinin temelini oluşturan Transformer mimarisini tanıttı.
Ayrıntı → -
· Ödül
BERT, GPT-1 ve Turing Ödülü
Google BERT'i, OpenAI ilk GPT modelini yayımladı. Derin öğrenmenin öncüleri Geoffrey Hinton, Yann LeCun ve Yoshua Bengio, 2018 Turing Ödülü'ne layık görüldü.
-
· Ürün
GPT-2
OpenAI, şaşırtıcı derecede akıcı metin üreten GPT-2'yi kötüye kullanım endişesiyle aşamalı olarak yayımladı.
- 2020'ler
-
· Araştırma
GPT-3 ve AlphaFold 2
OpenAI'nin 175 milyar parametreli GPT-3'ü az örnekle öğrenme yeteneğiyle dikkat çekti; DeepMind'ın AlphaFold 2'si protein yapısı tahmininde çığır açtı.
-
· Ürün
DALL·E, GitHub Copilot ve Anthropic
OpenAI metinden görsel üreten DALL·E'yi tanıttı; GitHub Copilot kod asistanı önizlemeye açıldı; Anthropic kuruldu.
Ayrıntı → -
· Ürün
Midjourney ve Stable Diffusion
Midjourney açık betaya çıktı; Stability AI, Stable Diffusion'ı açık ağırlıklı olarak yayımladı ve görsel üretimi herkese açıldı.
Ayrıntı → -
· Ürün
ChatGPT yayımlandı
OpenAI'nin ChatGPT'si kısa sürede tarihin en hızlı büyüyen tüketici uygulamalarından biri oldu ve üretken yapay zekâyı kitleselleştirdi.
Ayrıntı → -
· Ürün
Llama, GPT-4, Claude ve Bard
Meta Llama'yı, OpenAI GPT-4'ü, Anthropic Claude'u duyurdu; Google Bard'ı kullanıma açtı. Yapay zekâ yarışı hız kazandı.
Ayrıntı → -
· Ürün
Gemini duyuruldu
Google DeepMind, metin, görsel, ses ve kodu birlikte işleyen çok kipli Gemini model ailesini tanıttı.
Ayrıntı → -
· Ürün
Sora tanıtıldı
OpenAI, metinden gerçekçi video üreten Sora modelini tanıttı; video üretimi yeni bir eşiğe taşındı.
Ayrıntı → -
· Düzenleme
AB Yapay Zekâ Yasası yürürlükte
Dünyanın ilk kapsamlı yapay zekâ düzenlemesi olan AB Yapay Zekâ Yasası yürürlüğe girdi; yükümlülükler kademeli uygulanıyor.
Ayrıntı → -
· Araştırma
Akıl yürüten modeller
OpenAI'nin o1 modeliyle, yanıtlamadan önce adım adım düşünen “akıl yürütme” modelleri dönemi başladı.
-
· Ödül
Yapay zekâya iki Nobel
Nobel Fizik Ödülü sinir ağları alanındaki öncü çalışmaları nedeniyle John Hopfield ve Geoffrey Hinton'a; Nobel Kimya Ödülü'nün yarısı AlphaFold için Demis Hassabis ve John Jumper'a verildi.
-
· Ürün
DeepSeek-R1 şoku
Çinli DeepSeek'in açık ağırlıklı R1 akıl yürütme modeli, düşük maliyet iddiasıyla teknoloji hisselerinde sert dalgalanmaya yol açtı.
Ayrıntı → -
· Araştırma
“Vibe coding” kavramı
Andrej Karpathy, yazılımcının yapay zekâya doğal dille kod yazdırdığı programlama tarzını “vibe coding” olarak adlandırdı.
Ayrıntı → -
· Ürün
Llama 4 ve Claude 4
Meta, uzman karışımı mimarili Llama 4'ü; Anthropic, kodlama ve ajan görevlerinde güçlü Claude 4 modellerini yayımladı.
-
· Ürün
GPT-5
OpenAI, GPT-5 modelini ChatGPT'nin varsayılan modeli olarak kullanıma sundu; AB'de genel amaçlı yapay zekâ modeli kuralları uygulanmaya başladı.
Ayrıntı → -
· Ürün
Sora 2 ve Sora uygulaması
OpenAI, sesli ve daha gerçekçi videolar üreten Sora 2'yi ve sosyal video uygulamasını tanıttı.
Ayrıntı → -
· Ürün
DeepSeek V4
DeepSeek, milyon token bağlamlı V4 model ailesinin önizlemesini açık ağırlıklı olarak yayımladı.
Ayrıntı → -
· Düzenleme
AB'de yüksek risk kurallarına erteleme uzlaşısı
AB kurumları, Yapay Zekâ Yasası'ndaki yüksek riskli sistem yükümlülüklerinin bir kısmının ertelenmesi konusunda geçici uzlaşıya vardı.
Ayrıntı → -
· Düzenleme
Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (2026–2030)
Kamuda yapay zekâ politikalarını belirleyen 2026–2030 eylem planına ilişkin genelge Resmî Gazete'de yayımlandı; yapay zekâya özgü kanun ise henüz yürürlükte değil.
Ayrıntı → - Bugün
Sık sorulan sorular
Yapay zekânın babası kimdir?
“Yapay zekâ” terimini 1955'teki Dartmouth çalıştayı önerisinde kullanan John McCarthy genellikle alanın kurucusu olarak anılır. Alan Turing ise 1950'de makinelerin düşünüp düşünemeyeceği sorusunu sistematik biçimde ele alarak kuramsal temelleri attığı için öncü kabul edilir.
Yapay zekâ kışı nedir?
Yapay zekâ kışı, abartılı beklentilerin karşılanamaması sonucu araştırma finansmanının ve ilginin belirgin biçimde azaldığı dönemlere verilen addır. 1974–1980 ve 1987–1993 yılları iki büyük yapay zekâ kışı olarak bilinir.
İlk sohbet botu hangisidir?
İlk ve en bilinen sohbet botlarından biri, Joseph Weizenbaum'un 1966'da MIT'de geliştirdiği ELIZA'dır. Basit kalıplarla bir terapisti taklit ediyordu ancak kullanıcılarda anlaşıldıkları hissini uyandırdı.
Derin öğrenmenin öncüleri kimlerdir?
Geoffrey Hinton, Yann LeCun ve Yoshua Bengio derin öğrenmenin öncüleri olarak anılır ve 2018 Turing Ödülü'nü paylaştılar. Hinton ayrıca 2024'te John Hopfield ile birlikte Nobel Fizik Ödülü'ne layık görüldü.
ChatGPT ne zaman çıktı?
ChatGPT, OpenAI tarafından 30 Kasım 2022'de yayımlandı ve kısa sürede tarihin en hızlı büyüyen tüketici uygulamalarından biri oldu.